Afgetrainde sporters met een verfrissende, suikervrije limonade aan hun lippen kunnen toch niet liegen? Wie op zijn voeding let, vindt tegenwoordig bijna elk product in de supermarkt ook in een “Light” of “Zero” variant zonder suiker. Die zouden een gezonde levensstijl ondersteunen, maar steeds meer mensen zeggen dat zoetstoffen en andere zoetmiddelen ongezond zijn. Wat is daar van waar? Hoe werken de suikervervangers en waar vind je ze? Precies dat willen we in dit artikel eens goed bekijken.
Wat zijn zoetstoffen en waarom bestaan ze?
Zoetstoffen is een verzamelnaam voor natuurlijke, maar vaak ook kunstmatig gemaakte, chemische verbindingen die als alternatief voor gewone suiker in voedingsmiddelen gebruikt kunnen worden.
“Bij zoetstoffen moet je in principe onderscheid maken tussen zoetstoffen en suikervervangers”
Oorspronkelijk werden zoetstoffen als suikervervanger in voedingsmiddelen gebruikt om een alternatief te bieden voor diabetici en mensen die op dieet zijn. De lage energiewaarden en de “healthy lifestyle” trend van de afgelopen jaren hebben het gebruik van kunstmatige zoetmakers in voeding steeds populairder gemaakt.
Naast de zoetstoffen heb je ook de zogenaamde suikervervangers. Deze worden meestal uit planten gewonnen en hebben een vergelijkbare chemische structuur als koolhydraten. Ze zijn meestal minder zoet dan gewone suiker, maar bevatten ook minder energie.
Hoe herken je zoetstoffen in voedingsmiddelen
Omdat zoetstoffen wettelijk gezien tot de additieven in voeding behoren, moeten ze volgens de EU-verordening ook als zodanig op de verpakking vermeld worden. Momenteel zijn er door de EU in totaal elf zoetstoffen en acht suikervervangers goedgekeurd, die we in de volgende lijst hebben samengevat.
Deze zoetstoffen zijn volgens de EU goedgekeurd en moeten met het bijbehorende E-nummer op de verpakking vermeld worden.
Deze zoetstoffen zijn volgens de EU goedgekeurd en moeten met het bijbehorende E-nummer op de verpakking vermeld worden.
* ADI (Acceptable Daily Intake) betekent de aanvaardbare dagelijkse inname
De ADI-waarde voor zoetstoffen – onschadelijk, maar liever niet te veel?
Als alternatief voor suiker zouden zoetstoffen de calorie-inname moeten verlagen en het risico op cariës verminderen, maar zijn ze echt gezonder? Voor suikervervangers is er geen ADI-waarde vastgesteld, maar voor zoetstoffen heeft de EU die wel bepaald. Dat alleen al doet vermoeden dat deze stoffen misschien toch niet helemaal onschuldig zijn voor je lichaam, ook al zijn ze niet direct schadelijk. Als je je algemene welzijn via voeding wilt ondersteunen , kunnen zoetstoffen je daarbij in de weg zitten.
Zoetstof of suiker – wat doen ze met je lichaam?
Wie besluit gezonder te gaan eten, gebruikt vaak meer zoetstoffen. Dat komt vooral doordat veel mensen niet willen afzien van een zoete smaak. Wat zijn de voor- en nadelen, en wat is nu gezonder: zoetstof of suiker?
Minder cariës, minder calorieën door zoetstoffen
Koolhydraten zijn in principe een belangrijk onderdeel van de menselijke voeding en zijn nodig voor de stofwisseling. Hun basis zijn suikermoleculen, die in verschillende vormen voorkomen.
Het grootste voordeel van zoetstoffen is duidelijk: ze bevatten vrijwel geen calorieën, terwijl suiker bijna 4 kcal/g oplevert. Ook je tanden zijn je dankbaar voor elke gram suiker die je bespaart, want suiker bevordert de vorming van cariës. Beter voor je gebit en makkelijker afvallen – waar zit dan het addertje onder het gras?
De nadelen van zoetstoffen
Eerst even dit: de studies naar de nadelige effecten van zoetstoffen zijn nog jong en worden vaak bekritiseerd vanwege te kleine controlegroepen. Ook zijn de meeste onderzoeken gedaan op dieren, waarbij critici vaak zeggen dat de dosering te hoog is.
Toch is de lijst van vermoedelijke bijwerkingen van zoetstoffen behoorlijk lang. Zo zouden ze het ontstaan van diabetes type 2 bevorderen, waarbij de bloedsuikerspiegel niet meer door het lichaamseigen hormoon insuline geregeld kan worden. Ook mogelijke verbanden met een verhoogd risico op kanker worden onderzocht.
Een verandering van de darmflora is bijvoorbeeld al bij dierproeven waargenomen. Dit kan ook indirect ontstaan door een veranderde voedselinname, wat weer te maken kan hebben met een eetlustopwekkend effect van zoetstoffen. Meer eetlust betekent dat je ondanks het vermijden van suiker toch kunt aankomen, als je niet bewust let op de kwaliteit van wat je extra eet.
Intensievere smaak – maar minder proeven
In onze tabel hierboven heb je vast al de kolom met de titel “Zoetkracht” gezien – wat betekent dat eigenlijk? De zoetkracht geeft aan hoeveel sterker een zoetstof zoet smaakt dan gewone suiker. Bij de meeste stoffen liggen deze waarden in het drie- tot vijfcijferige bereik.
“Wie vaak zoetstoffen gebruikt, kan de smaak van pure, natuurlijke producten bijna niet meer proeven”
Een sterke zoetheid op zich is niet per se slecht, maar het zorgt er wel voor dat je eraan went. Wie vaak zoetstoffen gebruikt, kan de smaak van natuurlijke producten bijna niet meer proeven. Daardoor proef je natuurlijke zoetheid, zoals die bijvoorbeeld in fruit zit, nauwelijks nog en grijp je vaak alleen nog naar kunstmatig gezoete producten.
Je zou hier bijna van een soort afhankelijkheid kunnen spreken, want de rest lijkt niet meer lekker. Maar als je een tijdje helemaal geen zoetstoffen gebruikt, zul je snel merken dat je smaak weer terugkomt.
Ook al zijn veel van deze onderzoeken nog niet helemaal bewezen, als je bewust eet, is het slim om kunstmatige toevoegingen te vermijden of er helemaal van af te zien. Vraag je je af of er ook natuurlijke en gezonde alternatieven zijn voor suiker en zoetstoffen?
Zijn ze er, de natuurlijke suikervervangers?
Van onze kant een duidelijk “Ja”. Er zijn tal van natuurlijke alternatieven voor suiker die niet uit het lab komen en geen eigen E-nummer nodig hebben. Om zonder suiker toch zoetheid aan je recepten toe te voegen, kun je deze ingrediënten gebruiken:
Afhankelijk van je smaak en waarvoor je het gebruikt, heb je volop opties om je dag wat zoeter te maken. Wie net als wij voor BIO kiest, moet manieren vinden om het leven te zoeten zonder kunstmatige toevoegingen. De BIO-certificering volgens de EU-eco-verordening vereist trouwens dat er geen zoetstoffen worden gebruikt. Zo kun je bij het boodschappen doen makkelijk zien waar je gerust voor kunt kiezen en wat je beter kunt laten staan.
Liever een gezond zoet leven dan kunstmatig caloriearm
Geen twijfel, niet alles aan zoetstoffen is negatief en het idee erachter is zeker niet slecht. Maar als je zoetheid niet alleen gezond, maar ook echt lekker in je voeding wilt, kun je beter zoetstoffen vermijden. De langetermijneffecten op je lichaam zijn te onduidelijk – en terecht geef je daar veel om, anders was je niet op onze blog beland. Zet “kunstmatig” aan de kant en maak je leven op een natuurlijke manier zoeter.
Coverfoto: Maxmann